Bacağını kıran efendisine gülümseyen köle

Efendisi bacağını bükerken bir köle sakince "Kıracaksın" dedi. Bacak kırıldı. Köle yine sakindi: "Söylemiştim."

Bu köle, bugünkü Denizli'de, Pamukkale'nin hemen yanındaki antik Hierapolis kentinde doğan Epiktetos'tu (MS 50–135).

Hikâyenin aslı

Olayı 2. yüzyılda filozof Kelsos anlatır, Origenes de "Kelsos'a Karşı" adlı eserinde aktarır. Bazı antik kaynaklar ise topallığının çocukluktan kalma bir hastalıktan geldiğini söyler. Kesin olan şu: Epiktetos köle olarak doğdu, Neron'un azatlısı ve sekreteri Epafroditos'un evinde büyüdü, özgürlüğüne kavuştuktan sonra Roma'da felsefe öğretti. İmparator Domitianus filozofları Roma'dan sürünce Yunanistan'daki Nikopolis'e gitti ve orada kendi okulunu kurdu.

Hiç kitap yazmadı. Öğrencisi Arrianos derslerini not aldı; bu notlar "Söylevler" ve kısa bir el kitabı olan "Enkheiridion" olarak bize ulaştı. Roma İmparatoru Marcus Aurelius, "Kendime Düşünceler"de Epiktetos'un notlarını ona hocası Rusticus'un verdiğini minnetle anlatır.

Bugünkü karşılığı

Enkheiridion şu fikirle açılır: Bazı şeyler bizim elimizdedir, bazıları değildir. Yargılarımız, isteklerimiz ve tepkilerimiz bizimdir; bedenimiz, itibarımız ve başkalarının hakkımızda ne düşündüğü değildir.

Kitabın 5. bölümündeki fikir, yani insanı olayların değil olaylar hakkındaki yargılarının üzdüğü düşüncesi, 20. yüzyılda psikolog Albert Ellis'in geliştirdiği Akılcı Duygusal Davranış Terapisi'nin çıkış noktalarından biri oldu. Ellis, Epiktetos'u açıkça kaynak gösterir. Bugün yaygın olarak kullanılan bilişsel davranışçı terapi de aynı damardan beslenir.

Küçük bir egzersiz

Bir kâğıdı ikiye böl. Sol tarafa bu hafta seni yoran şeylerden elinde olanları, sağ tarafa elinde olmayanları yaz. Enerjini sadece sol sütuna harca.

Seni bugün üzen şey hangi sütunda duruyor?